اربعین، بستری برای بازسازی هویت جمعی است

حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی آشنا، دبیر رسیدگی به امور مساجد شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به پیوند میان علوم انسانی و معارف دینی، اظهار داشت: پیاده‌روی اربعین تنها یک حرکت فیزیکی نیست، بلکه فرصتی استثنایی برای بازسازی هویت جمعی انسان‌ها و رسیدن به سطح بالاتری از ادراک و بصیرت است.

هویت اجتماعی و فیلتر ادراک ذهن

کارشناس دینی شهرستان آمل با اشاره به مباحث اندیشمندان علوم انسانی و روان‌شناسی، تصریح کرد: در روان‌شناسی مدرن، «هویت اجتماعی» را به عنوان فیلتر ادراک ذهن می‌شناسند؛ به این معنا که هر فرد بسته به اینکه خود را عضو کدام قوم، قبیله یا گروه بداند، متناسب با آن فکر می‌کند و دقت نظر و کیفیت داوری‌هایش تغییر می‌کند.

وی با نقد تعبیر «کشورهای پیشرفته» در مورد غرب، خاطرنشان کرد: این تعابیر از نظر انسانی غلط هستند، زیرا بسیاری از کشورهای غربی در عین پیشرفت مادی، دچار پسرفت انسانی شده‌اند؛ چرا که نظریه «پذیرش ذلت» را برای انسان‌ها ترویج داده اند و مراتب عالی انسانی را فدای مطامع سرمایه‌داران کردند. اگر ما خود را در جایگاه «جهان سوم» یا کمتر از دیگران ببینیم، در واقع دچار «فرودستی درونی‌شده» شده‌ایم که طبق نظریات جامعه‌شناختی، منجر به اختلال در تحلیل واقعیت می‌شود.

عزت؛ مرز میان مومن و منافق

دبیر امور مساجد آمل با استناد به روایات نبوی (ص) و امیرالمؤمنین علی (ع) اظهار داشت: در ادبیات اهل‌بیت (ع)، ذلت به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست. مولای متّقیان علی (ع) می‌فرمایند حتی یک ساعت پذیرش ذلت، با تمام عزت‌های طول عمر جبران نمی‌شود؛ و رسول الله (ص) صراحتاً فرمودند کسی که با اختیار خود ذلت را بپذیرد، از ما نیست.

وی افزود: هویت جمعی ما باید عزت‌بخش باشد. اگر ما خود را کمتر یا ذلیل بدانیم، قدرت تفکر و تحلیل ما مختل می‌شود. ما باید برتری الهی خود را بپذیریم؛ یک برتری‌ که ریشه در توحید و بندگی خالصانه دارد. امام حسین (ع) در پیشگاه ما اولین و بزرگ‌ترین درس «عزت» را جاری کرد و ما در اربعین، این عزت جمعی را بهC‌حاشیه می‌اندازیم و دوباره می‌سازیم.

اربعین و تقویت عملکرد شناختی

حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی آشنا با تحلیل روان‌شناختی پیوند میان تعلق گروهی و هویت، خاطرنشان کرد: احساس تعلق به یک «گروه برتر»، عملکرد شناختی انسان را تقویت می‌کند. کسی که خود را «اربعینی» بداند و این هویت برتر را دریافت کند، دیگر گول تبلیغات مسموم نمی‌شود و فریب شایعات را نمی‌خورد.

مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به روایتی مبنی بر اینکه «مؤمن هرگز به باطل، یقین پیدا نمی‌کند»، تصریح کرد: این یقین و بصیرت، نتیجه عضویت در گروه مومنان و دریافت هویت برتر جمعی است. در مقابل، کسانی که در جبهه منافقان یا غیرمؤمنان هستند، هرگز نمی‌توانند به حقیقت و حق یقین پیدا کنند، زیرا فیلتر ادراکی آن‌ها بر اساس هویت‌های غلط شکل گرفته است.

همسویی نورونی و قدرت تصمیم‌گیری در آوردگاه اربعین

دبیر رسیدگی به امور مساجد آمل با اشاره به یافته‌های علوم اجتماعی و اعصاب، اظهار داشت: رفتارهای هماهنگ جمعی، مانند حرکت همزمان میلیون‌ها انسان در پیاده‌روی اربعین، باعث ایجاد فعالیت نورونی همزمان در افراد می‌شود که این امر به قدرت تصمیم‌گیری برتر کمک می‌کند.

وی ابراز داشت: هر کسی که در زندگی خود با تردید است و می‌خواهد تصمیم اساسی بگیرد، چه در مورد مسائل سرنوشت‌ساز زندگی و چه در مورد موضوعاتی چون فرزندآوری و برنامه‌ریزی‌های آینده، به اربعین برود و در آن فضای متبرک بنشیند و فکر کند. هویت جمعی عزتمندانه در اربعین، فکر انسان را آزاد می‌کند، به او فراغت می‌دهد و بال‌های اندیشه‌اش را برای پرواز در آسمان حقیقت می‌گشاید.

حجت الاسلام و المسلمین آشنا اظهار داشت: حرکت عظیم اربعین حسینی، عرصه‌ای نخبگانی است که بسیاری از فرهیختگان، اساتید دانشگاه و شهدای ما در آن حضور داشته‌اند و اثرات عمیقی بر ساختار ذهنی و روحی آن‌ها گذاشته است.

تلاقی حرکت بدنی و کار فکری؛ معجزه‌ای برای جسم و روح

کارشناس دینی شهرستان آمل با اشاره به یافته‌های علمی در مورد پیاده‌روی‌های طولانی‌مدت، تصریح کرد: پیاده‌روی هنگامی که با «کار فکری» و تامل همراه شود، آثار شگفت‌انگیزی بر بدن و روان انسان می‌گذارد. تجربه گوش دادن به قرآن یا مباحث معرفتی در طول مسیر اربعین، به دلیل شرایط خاص روحی و جسمی، تأثیری به مراتب بیشتر از ماه مبارک رمضان بر روح انسان دارد.

حجت الاسلام و المسلمین سید علی آشنا با مقایسه این تجربه با «نماز جماعت»، خاطرنشان کرد: همان‌گونه که نماز جماعت یک اثر جمعی و همسو ایجاد می‌کند، اربعین نیز یک «تجربه امتی» است که انسان را به قدرت بهره‌برداری از انرژی جمعی می‌رساند. وی تأکید کرد: امام حسین(ع) در این مسیر، «سهل‌کننده» و «مصباح هدایت» است؛ ایشان با جذب قلوب، سخت‌ترین ریاضت‌ها و مسیرهای هدایت را برای انسان‌ها سهل و پیمودنی می‌کند.

رهایی از آشفتگی‌های روانی

وی افزود: برای دستیابی به یک فکر سالم و متمرکز، انسان نیاز به قدرتی دارد که در مسیر اربعین و در سایه هویت جمعی عزتمندانه، به راحتی به دست می‌آید. ترس از آینده، حسرت بر گذشته و حسادت به دیگران، همگی عواملی هستند که ذهن را تخریب می‌کنند؛ اما پیاده‌روی اربعین با ایجاد یک «اتصال جمعی» و «تجربه مشترک»، این گره‌های ذهنی را می‌گشاید و به انسان کمک می‌کند تا با نگاهی عمیق‌تر، واقعیت‌ها را تحلیل کرده و برداشت‌های درستی از زندگی داشته باشد.